Prof. Andrzej Nowak z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie wygłosił 2.09.2025 r. w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie wykład Dlaczego Stalin zgodził się na polski Szczecin?. Ten wybitny historyk, sowietolog, autor m.in. monumentalnego cyklu Dzieje Polski, został zaproszony do naszego miasta przez Senat Obywateli Szczecina.

Spotkanie zgromadziło wyjątkowo liczną publiczność (blisko 200 osób), co dowodzi ogromnego zainteresowania tematyką związaną z historią Szczecina oraz popularności prelegenta. Wystąpienie nie miało charakteru suchego, akademickiego wykładu, lecz barwnej i sugestywnej opowieści, w której przeplatały się erudycja, anegdoty oraz dygresje historyczne. Narracja zaczęła się od wczesnego XVIII w., kiedy w Szczecinie urodziła się Sophie Friederike Auguste von Anhalt-Zerbst – przyszła caryca Katarzyna II. Postać ta posłużyła jako punkt wyjścia do pokazania, jak w dziejach miasta od wieków przenikały się różne wątki: słowiańskie, polskie, gryfickie, pruskie, szwedzkie, duńskie, niemieckie i rosyjskie.

Profesor przywołał idee XIX-wiecznych ideologów panslawizmu, którzy widzieli w Rosji patrona i opiekuna całej Słowiańszczyzny. Ich resentymenty i postulaty wpłynęły na myślenie późniejszych przywódców, w tym Lenina, a ostatecznie Stalina. Lenin widział wschodnią granicę Słowiańszczyzny w sposób ideologiczny, Stalin zaś – czysto polityczny.

Szczególnie interesująca była część wykładu poświęcona po/wojennym pertraktacjom o granicę zachodnią Polski. Prof. A. Nowak przedstawił stanowiska aliantów zachodnich, dyplomatów polskich oraz samego Stalina, który decydował o ostatecznym kształcie granicy. To właśnie on zadecydował, że Szczecin – mimo swego położenia geograficznie na zachód od Odry – znalazł się w granicach państwa polskiego (PRL), niemal całkowicie podporządkowanego ZSRR. W tej perspektywie zatem Szczecin nie został „podarowany” Polsce, lecz włączony w strefę imperialnej władzy Stalina.

Nagranie spotkania zostanie wkrótce upublicznione na stronie Akademickiego Klubu Obywatelskiego w Szczecinie: AKO.szczecin.pl

Wykład odbył się w ramach obchodów 80-lecia polskiego Szczecina i współfinansowany został ze środków budżetowych pochodzących z Miasta Szczecin.

[PB]